Maele A Sesotho Le Ditlhaloso
Maele a Sesotho le Ditlhaloso
Maele a Sesotho le Ditlhaloso ke karolo ea bohlokoa haholo ea setso le puo ea
Basotho. Maele, ao hangata a tsejoang e le lipolelo tsa maele, ke mekhoa ea polelo e
nang le moelelo o tebileng le o monate, o tsoang ho tsebo ea botho, meetlo, le histori ea
batho ba Sesotho. Ditsalmo tsa maele a Sesotho li hlaha haholo-holo litleng tsa bophelo
ba letsatsi le letsatsi, tsa thuto, le tsa bolumeli, ’me li thusa ho isa molaetsa, ho ruta, le ho
hlokahetsoea maikutlo le litlhoko tsa batho. Ho ithuta maele a Sesotho le ho a utloisisa ke
setsi sa bohlokoa sa ho boloka le ho rala setso le puo ea Basotho, e leng se thusang ho
matlafatsa setso, ho hlokomela meetlo, le ho thusa ho utloisisa maikutlo a batho ka tsela
e eketsehileng. Tšimoloho le Boikutlo ba Maele a Sesotho Tšimoloho ea Maele a Sesotho
Maele a Sesotho a na le tšimoloho e tebileng haholo, a tsoang mehleng ea borena le tsa
setso tsa Basotho. Ke karolo ea molao le molao-motheo oa bophelo ba setso, a
hlahisitsweng ke batho ba bangata ba nang le boiphihlelo bo tebileng ba bophelo, ba ruta
le ho ruta ba bang ka tsela ea pono le moelelo o hlakileng. Maele a eona a tsoa ho
lipolelo, litlotlo, le litlhahiso tse bontšang botho, bolumeli, le lelapa, ’me a hlahisa maikutlo
a ho hlokahetsoea, ho hloka tlhaloso, le ho hlokahetseng. Boikutlo le Moelelo oa Maele
Maele a Sesotho a na le moelelo o qaqileng le o tebileng, a bontša maikutlo a batho ka
tsela e bonolo empa e matla. Ke mekhoa ea polelo e nang le morero o hlakileng, e
hlalosang maikutlo, maikutlo, le maikutlo a motho ka tsela e bonolo empa e nang le
matla. Maele a Sesotho a sebelisoa ho ruta, ho hlalosa, le ho hlalosa maikutlo a mang. A
boetse a thusa ho matlafatsa kamano ea batho le ho boloka setso sa Basotho. Mefuta ea
Maele a Sesotho Maele a Tšepo le Thabo Maele a tšepo le thabo a bolela ka bophelo bo
monate, katleho, le kholiseho. A sebelisoa ho phahamisa maikutlo le ho phahamisa
motho, hammoho le ho ruta ka ho ba le temogo le tšepo ho bokamoso. Mohlala: - "Ha le
sa le lla, le sa tsamaea." (Ha ho na thuso haeba u sa leka, u sa ntlafala.) - "Motho ke
mosali wa bophelo." (Motho ke motho, ke ntho e tšepahalang.) Maele a Botho le Bolumeli
Maele a botho le bolumeli a hlokomela tsa bophelo, boitsholo, le tumelo. A bontša kamoo
batho ba lokela ho phela le ho latela melao ea bolumeli le boikutlo ba botho. Mohlala: -
"Molimo oa sona ke lerato." (Molimo ke lerato le tšepo.) - "Pula e oa, e hlatsa ntlo." (Pula e
thusa ho hlakisa le ho hlakola, e bontša bohlokoa ba ho hlokahetsoea.) Maele a Thuto le
Tlhahiso Maele a thuto a sebelisoa ho ruta le ho hlakisa maikutlo, tsebo, le melao ea
bophelo. Ho na le maele a sebelisoang ho ruta ka boikarabelo, ho hlalosa litaba tsa
bophelo, le ho matlafatsa tsebo ea bana le baholo. Mohlala: - "Tsoha, ke nako ea ho
ithuta." (Ho tsoha ke ho qala ho ithuta le ho sebetsa.) - "Sebedila se ngoana, se nyatsa
motho." (Ho hloka ho tseba le ho utloisisa, ho etsa hore motho a se ke a tšoenyeha.)
2
Maele a Puo le Tšepo Maele a puo le tšepo a hlaha ha batho ba batla ho bontša maikutlo a
bona kapa ho matlafatsa puisano. A sebelisoa ho bontša maikutlo a thabo, ho hlalosa
maikutlo, kapa ho fana ka thuto e potlakileng. Mohlala: - "Lerato ke leqhoa la bophelo."
(Lerato ke motheo oa bophelo.) - "Sephiri ha se bolele, se se ke sa hlaha." (Sephiri ha se
lokela ho boleloa habonolo.) Mekhoa ea ho Utloisisa le ho Sebelisa Maele a Sesotho
Mekhoa ea ho Utloisisa Maele Ho utloisisa maele a Sesotho ho hloka ho tseba litlhaloso tsa
eona, moelelo oa ho hlaka, le kamoo a sebelisoa kateng. Ho tloaelehile ho: - Botsa lipotso:
Ho hlakisa moelelo oa maele a sa utloahaleng. - Tsepisa maele le bophelo ba letsatsi le
letsatsi: Ho hlahloba hore na ke litšupiso life tsa bophelo, meetlo, le maikutlo a batho. -
Bala le ho utloisisa maele a fapaneng: Ho ithuta ho tswa ho maele a fapaneng ho utloisisa
mefuta le litšupiso tsa tsona. Mekhoa ea ho Sebelisa Maele a Sesotho Ho sebelisa maele a
Sesotho ka katleho, ho hlokahala: - Kena ka moelelo oa maele: Ho tseba hore na ke eng e
hlalosang le moelelo oa eona. - Ho sebelisa maele ka lebaka le loketseng: Ho hlokomela
hore na ke nako e nepahetseng ea ho sebelisa maele, joalo ka litlhaloso tsa maikutlo,
thuto, kapa boithuto. - Ho kopanya maele le tsebo ea motho: Ho sebelisa maele a nang le
moelelo o amang maikutlo le maikutlo a motho, ho etsa hore puisano e be matla le e
hlakileng. Boikarabelo ba Maele a Sesotho ho Setso le Puo Ho boloka le ho matlafatsa
setso Maele a Sesotho ke karolo ea bohlokoa ea setso sa Basotho. A thusa ho boloka
tsebo, meetlo, le litšoaneleho tsa batho. Ho a ithuta le ho a sebelisa ho thusa ho boloka le
ho fetisetsa setso ho ba bang le ho thusa ho tsamaisa bophelo bo botle. Ho thusa ho
hlokomela le ho utloisisa batho Maele a Sesotho a thusa ho hlokomela maikutlo le
maikutlo a batho. A fana ka tsela ea ho bontša maikutlo ntle le ho bua haholo, ’me a thusa
ho hlokomela hore na motho o ikutloa joang le hore na ke melao efe e lokelang ho latela.
Qetello Maele a Sesotho le ditlhaloso ke karolo ea bohlokoa ea setso le puo ea Basotho. A
thusa ho ruta, ho hlalosa, le ho matlafatsa maikutlo le maikutlo a batho. Ho ithuta le ho
utloisisa maele a Sesotho ke tsela ea ho boloka le ho matlafatsa setso, ’me e thusa ho
hlokomela hore na batho ba na le maikutlo afe le hore ba latela melao efe ea bophelo. Ka
ho ithuta maele a Sesotho, re thusa ho boloka botho, bolumeli, le setso, ’me re thusa ho
tsitsa le ho netefatsa hore puo ea Basotho e lula e phela. Tlhahlobo ea Maele a Sesotho le
Ditsalmo Tsa Bohlokoa - Maele a Sesotho a na le tšimoloho e tebileng, a tsoa ho meetlo le
histori ea Basotho. - A hlaha haholo litleng tsa bophelo ba letsatsi le letsatsi, tsa thuto, le
tsa bolumeli. - A na le mefuta e fapaneng, e kenyelletsa merero ea bophelo, tumelo,
thuto, le maikutlo. - Ho utloisisa le ho sebelisa maele a Sesotho ho thusa ho boloka setso,
ho hlokomela maikutlo, le ho thusa puisano e hlakileng. Molaetsa oa ho Qetela Ho ithuta
maele a Sesotho le ho a utloisisa ha se feela ho ithuta puo, empa ke ho hlahisa maikutlo a
setso, ho hlokomela meetlo le litšoaneleho tsa batho ba Basotho. Ho tseba ho sebelisa
maele a nepahetseng, ho fana ka maikutlo a tšoanang le a batho ba bang, le ho boloka
setso ke mosebetsi o bohlokoa ho netefatsa hore puo ea Sesotho e lula e p
QuestionAnswer
3
Ke eng maele a sesotho a
amang bophelo ba letsatsi le
letsatsi?
Maele a sesotho a sebelisoa ho fana ka mesalo, keletso
le maikutlo a hlakileng a amanang le bophelo, botho le
setso sa Sesotho, a thusang ho ruta le ho ruta bana le
batho ba baholo.
Ke mefuta efe ea maele a
sesotho a tloaelehileng le ho
sebelisoa kae?
Mefuta ea maele a sesotho e kenyelletsa maele a
mahobe, a mang le a tlas'a, a sebelisoang ho hlakisa
maikutlo, ho ruta le ho hlokomela maikutlo a batho,
hangata a sebelisoa liphatlalatsong, lipale le litlhahiso
tsa letsatsi le letsatsi.
Ke joang ho hlalosa maele a
sesotho le ditlhaloso tsa
tsona?
Maele a sesotho a hlalosoa ka ho fana ka tlhaloso e
hlakileng le e utloahalang ea moelelo oa sona, ho
sebelisa mantsoe a bonolo le ho hlakisa kamoo a
sebelisoang kateng le boemo boo a bo sebelisang ho bo
hlalosang.
Ke hobaneng maele a
sesotho e le karolo ea
bohlokoa ea setso sa
Sesotho?
Maele a sesotho a hlahloba maikutlo a batho, a phethela
lipale tsa setso, a ruta morali le ho boloka moralo oa
molao le litlhoko tsa setso, ho thusang ho boloka botebo
ba sebopeho sa setso sa Sesotho.
Na maele a sesotho a ka
sebelisoa ho ruta bana ka
litaba tsa bophelo bo botle le
tsa sechaba?
Ee, maele a sesotho a sebelisoa haholo ho ruta bana le
batho ba baholo ka litaba tsa bophelo bo botle, tsa
sechaba le tsa maemo a bophelo, a thusang ho boloka
melao le mehlala ea boitshepo.
Ke mefuta efe ea ditlhaloso
tse teng mabapi le maele a
sesotho?
Ditlhaloso tsa maele a sesotho di kenyelletsa tlhaloso ea
moelelo oa maele, kamoo a sebelisoang kateng, le
maikutlo a a fanoang ke batho ba nang le tsebo ka setso
sa Sesotho, le ho fana ka mekhoa ea ho a utloisisa
hantle.
Na ho na le mefuta e
fapaneng ea maele a sesotho
a sebelisoang liphatlalatsong
tsa setso?
Ho joalo, liphatlalatsong tsa setso, ho sebelisoa mefuta
e fapaneng ea maele a sesotho, ho tloha ho a mang le a
ho hlakisa maikutlo a bonolo ho ea ho a rarahaneng, ho
thusa ho fihlela sephetho se nepahetseng le se
utloahalang.
Ke mehato efe ea ho ithuta le
ho utloisisa maele a sesotho
le ditlhaloso tsa ona?
Ho ithuta le ho utloisisa maele a sesotho, ho molemo ho
bala haholo ka setso, ho sheba mehlala, ho utloisisa
maikutlo a mefuta e fapaneng ea maele, le ho sebelisa
tsona lipuisanong le lipale tsa letsatsi le letsatsi.
Na ho na le liphapang pakeng
tsa maele a sesotho le a
mang a lipuo tse ling?
Ho na le liphapang, kaha maele a sesotho a na le setso
se ikemetseng le metlae e khethehileng ea setso sa
Sesotho, ho fapana le maele a lipuo tse ling tse nang le
metlae le litlhaloso tse ikemetseng tsa setso sa tsona.
Maele a Sesotho le Ditlhaloso: Kahlolong ka Thuto, Boselamose le Setswana Introduction
Sesotho, e leng puo e mong oa dipuo tsa Bophirima tsa Afrika, e na le maele a mangata a
a hlalosang maikutlo, maikaelelo, le dikakanyo tsa batho ba Sesotho. Maele a Sesotho le
ditlhaloso ke karolo e kgolo ya setso le thuto ya baahi ba yona, e leng tsa bophelo le setso
Maele A Sesotho Le Ditlhaloso
4
sa Basotho. Ho ithuta ka maele a Sesotho le ditlhaloso tsa tsona ke tsela e phethahetseng
ya ho utolla melao, boloka setso, le ho hlakisa maikutlo a dikgang le maikutlo a batho.
Kahoo, sengoloa sena se hlahloba ka botebo maele a Sesotho, dikarakteristiki tsa tsona, le
kamoo di sebelisoang teng, ho fana ka tlhahlobo e tebileng ea setso le thuto e
kopantsoeng. ---
Keletso ea Maele a Sesotho le Ditlhaloso
Maele a Sesotho ke poleloana tse khuts'oane kapa dikakanyo tse bontšang maikutlo,
dikakanyo, kapa dikakanyo tsa batho ka mokhoa o makatsang. Ke karolo ea bohlokoa ea
puo ea Sesotho ka lebaka la hore a fana ka maikutlo a bohlale, a thusa ho hlakisa
maikutlo a motho, le ho boloka setso sa Basotho. Ditlhaloso ke tlhaloso e eketsehileng e
thusang ho hlakisa le ho feta tlhaloso ea maele. Di ka ba ka mokhoa oa ho fana ka
tlhaloso ea polelo, kapa ho fana ka tlhaloso ea maemo, maikutlo, kapa maikutlo a ho
bontša maikutlo a motho. Melemo ea ho ithuta ka maele a Sesotho le ditlhaloso: - Boloka
setso le lipuo tsa Batswana - Thusa ho utolla maikutlo a batho - Fana ka maikutlo a
bohlale le a botho - E thusa ho hlalosa dikakanyo tsa sechaba ---
Maele a Sesotho: Tšobotsi le Setso
Maele a Sesotho a na le dikarakteristiki tse khethollang le tse amang mokhoa oa ho bua,
tlhaloso, le bokhoni ba ho bontša maikutlo. Ke poleloana tse khuts'oane, empa tse nang le
matla a ho hlahisa dikakanyo tse tebileng. Tšobotsi tsa Maele a Sesotho: - Melemo ea ho
bontša maikutlo a thahasellisang: Maele a Sesotho a fana ka tsela e bonolo ea ho bontša
maikutlo le maikutlo a bohlale. - Sebopeho sa polelo: Hangata ke polelo tse khuts'oane,
empa tse nang le maikutlo a tebileng. - Tšebeliso ea metlae le mehlala: Maele a sebelisoa
haholo bakeng sa ho netefatsa maikutlo, ho fana ka thuto, le ho hlalosa maemo a
fapaneng. - Boholo ba ho ama maikutlo a sechaba: Maele a Sesotho a na le matla a ho
hlakisa, a khothatsa, le ho hlalosa maikutlo a batho le sechaba. Melemo ea ho tseba
maele a Sesotho: - Ho matlafatsa kutloisiso ea puo - Ho boloka le ho hlokomela setso - Ho
ntlafatsa tsebo ea ho bua le ho utulla maikutlo - Ho hlakisa dikakanyo tsa sechaba le lipale
tsa setso ---
Mehato ea ho Utolla Maele a Sesotho le Ditlhaloso
1. Ho Utulla Motsamaisi oa Maele: Ho utulla maele a Sesotho ho qala ka ho utulla melao
ea tsona, ho tseba hore na ke eng se etsang le ho hlalosa hore na ke eng se bolelwang.
Ho utulla maele ho itšetleha ka kutloisiso ea setso, moralo oa polelo, le kamoo e
sebelisoang teng. 2. Ho Hlahloba Dikakanyo le maikutlo: Ho ithuta ka dikakanyo tse
bontšwang ke maele le ho hlahloba hore na di bontša eng. Sena se kenyelletsa ho utulla
hore na ke maikutlo afe a pharalletseng, a hlaha kae, le hore na a na le kutloisiso efe. 3.
Ho Sekaseka Dikopo le Mehlala: Dikopo ke mefuta ea maele a Sesotho a sebelisoang ho
Maele A Sesotho Le Ditlhaloso
5
hlakisa maikutlo. Ho sekaseka dikopo ke ho utulla hore na ke eng se bontšwang le hore na
ke tsela efe e sebelisoang ho fihlela sepheo sa polelo. 4. Ho Fumana Dikopo tsa Setso: Ho
utulla dikopo tsa setso tsa Basotho ke karolo ea bohlokoa, e bontšang hore na maele a
bontša maikutlo a mang le a mang a bophelo ba batho. 5. Ho Sebelisa Maele a Tsa
Bohlale le a Tsa Setso: Maele a Sesotho a na le matla a ho fihlela maikutlo a bohlale le a
bohlokoa, a thusang ho hlakisa dikakanyo tsa sechaba. ---
Mehato ea ho Fumana le ho Utulla Ditlhaloso
- Hlalosa polelo: Ho hlakisa hore na polelo e bolelang. - Fumana mehlala: Ho sebelisa
mehlala ea maele a Sesotho ho utolla maikutlo. - Hlalosa ka tsela ea ho bapisa: Ho bapisa
maele a fapaneng ho utolla hore na a sebetsa joang. - Bolella maikutlo a hau: Ho bontša
maikutlo a hau ka maele a fapaneng ho utolla kamoo a sebelisoang kateng. - Bala le ho
utulla setso: Ho tseba kamoo maele a bontšang setso sa Basotho. ---
Maele a Tsa Bohlale le a Tsa Setso
Sesotho ke puo e nang le maele a mangata a a bontšang bohlale le setso sa Basotho.
Maele ana a sebelisoa haholo ho ruta, ho hlakisa, le ho hlomphisa setso. Ke karolo ea
bohlokoa ea bophelo ba batho ba Sesotho, haholo-holo nakong ea lithuto tsa setso, thuto,
le bophelo ba letsatsi le letsatsi. Maele a Tsa Bohlale: Maele a bohlale a bolela haholo ka
maikutlo a bohlale le a bohlale bo bontšang bophelo, boiphihlelo, le dikakanyo tsa batho.
Mohlala: - “Ntho e nyane e hloka ho hlokomela, e le ho qoba ho lahla ntho e kholo.” -
“Sehlopha sa batho ke sefapanong sa bophelo.” Maele a Tsa Setso: Maele a setso a
bontša dikakanyo tsa setso, bophelo, le litšoaneleho tsa Basotho. Mohlala: - “Motho ke
motho ka batho.” (Se bontšang botsitso le botsitso ba setso) - “Se ke sebele, se hloka ho
tšoara.” (Ho bolela hore ntho e hlokahala ho hlokomela) ---
Mehato ea Ho Sebelisa Maele a Sesotho le Ditlhaloso
Ho sebelisa maele a Sesotho le ditlhaloso ho hloka bohlale, ho utulla litšobotsi tsa polelo,
le ho tseba hore na ke efe tsela e loketseng ea ho hlahisa maikutlo. Mekhoa ea ho
sebelisa maele a Sesotho: - Ho hlakisa maikutlo ka ho sebelisa maele: Ho bontša maikutlo
a motho ka ho sebelisa maele a amanang le maikutlo ao. - Ho sebelisoa dikakanyo tsa
setso: Ho sebelisa maele a bontšang setso sa Basotho ho hlakisa maikutlo a sechaba. - Ho
sebelisa metlae le mehlala: Ho bontša maikutlo ka ho sebelisa metlae le mehlala ea
maele. - Ho utulla le ho hlalosa dikakanyo ka ho bapisa: Ho bapisa dikakanyo tsa
fapaneng ho utolla kamoo maele a sebelisoang kateng. Lipheo tsa ho sebelisa maele le
ditlhaloso: - Ho matlafatsa puisano le kutloisiso - Ho boloka setso sa basotho - Ho fana ka
maikutlo a tebileng le a hlakileng ---
Maele A Sesotho Le Ditlhaloso
6
Seipone sa Bokamoso: Ho Boloka le Ho Ntshetsa Pele Maele a
Sesotho le Ditlhaloso
Ho bohlokoa hore re boloke le ho ntshetsa pele maele a Sesotho le ditlhaloso, hobane ke
karolo ea bohlokoa ea setso sa Basotho. Ho tseba ho utulla le ho sebelisa maele a Sesotho
ka tsela e nepahetseng, ho thusa ho boloka puo, le ho hlahisa maikutlo a sechaba. Mehato
ea ho boloka maele a Sesotho:
maele a Sesotho, ditlhaloso tsa maele, methali sa Sesotho, litlotlo tsa Sesotho, maele a
setso, tsebišo ea maele, litlhaloso tsa methali, maele a Sesotho a tsebahalang, tlhaloso ea
maele, mefuta ea maele sa Sesotho