Maele A Sesotho Le Ditlhaloso Tsa Teng
maele a sesotho le ditlhaloso tsa teng ke sehlooho se nang le botebo bo boholo
haholo bakeng sa batho ba nang le thahasello ea litsetla le moelelo oa maele a Sesotho.
Maele a Sesotho ke mantsoe a hlophisitsoeng a nang le moelelo o khethehileng, a
sebelisoang ho fana ka taelo, ho ruta, kapa ho bontša maikutlo ka tsela e hlakileng le e
khahlang. Ho utloisisa maele a Sesotho le ho tseba ditlhaloso tsa tsona ho thusa haholo
ho eketsa kutloisiso ea setso, ho matlafatsa puo, le ho fana ka tsebo e tebileng ea nalane
le tsa setso sa Basotho. Ke Hobane'ng Ha Maele a Sesotho a Bohlokoa? Maele a Sesotho
ke karolo ea bohlokoa ea setso le puo ea Basotho. A re ruta hore na re lokela ho
ikokobelletsa joang, hore na re ka bontša maikutlo a mofuta ofe, le hore na re ka bua eng
kapa eng ka mokhoa o hlophisitsoeng. Ho eketsa, maele a thusa ho boloka le ho
phethahatsa setso sa Basotho, a ntse a thusa ho phahamisa tsebo ea puo le ho
khothaletsa ho ithuta ka litso tsa batho. Maele a Sesotho le Boits'oaro ba Hao Maele a
Sesotho a na le bokhoni ba ho hlahisa maikutlo a bohloko, thabo, lerato, kapa ho kopa
tšoarelo, ka tsela e bonolo empa e hlakileng. Ho eketsa, a sebetsa e le mokhoa oa ho
bolela ntho e itseng ntle le ho bua ka lentsoe le le leng, e leng ho thusa ho boloka
boits'oaro le ditebo tsa batho ba Sesotho. --- Keletso ea ho Utloisisa Maele a Sesotho Ho
utloisisa maele a Sesotho, ho hloka boiphihlelo le kutloisiso ea litso tsa Basotho. Mona ke
mehato e ka thusang ho utloisisa maele a Sesotho le ditlhaloso tsa wona: 1. Tloaelo le
Setso Maele a Sesotho a hlaha haholo ho latela setso sa Basotho. Ho bohlokoa ho ithuta
ka litso, mehopolo, le mekhoa ea bophelo ba Basotho ho utloisisa moelelo oa maele.
Maele a mang a hlaha ka lebaka la histori ea batho, mehopolo ea bona, le mekhoa ea
bona ea ho phela. 2. Ho Rata Puo le Lipuo Ho ithuta ho akarelletsa ho mamela le ho bua
haholo. Ho ithuta maele a Sesotho ho bolela ho mamela hantle lipale, lipina, le lipuisano
tsa batho ba Sesotho. Ka mokhoa ona, u ka utloisisa hantle hore na ke eng moelelo oa
maele a fapaneng. 3. Ho Ithuta ka Ditetlo tsa Maele Maele a Sesotho a na le ditlhaloso tse
fapaneng, tse bontšang maikutlo a fapaneng. Ho bohlokoa ho ithuta hore na maele a
fapaneng a bolela'ng le hore na a sebelisoa neng le neng. --- Maele a Sesotho a Tsoang ho
Setso le Litšepo Maele a Sesotho a pharalletse haholo, 'me a bontša maikutlo le mehopolo
ea batho ba Sesotho ka tsela e hlakileng. A sebelisoa ho bontša ho kopa, ho hlompha, ho
kothatsa, kapa ho hlokomela. Mona ke mehlala ea maele a Sesotho le ditlhaloso tsa ona.
1. Maele a Tsoang ho Setso sa Basotho a. "Motho ke motho ka batho" Tlotlo: Ena ke
moelelo oa hore motho ha a ka a phela a le mong, empa o lokela ho tshehetsa le ho
tšehetsana le batho. Ho bontša boikarabelo le boitšoaro bo botle. b. "Lefu ha le se ke la
phela le le kana" Tlotlo: E bolela hore haeba motho a se a lahlehetsoe ke thabo le
bophelo, ho molemo hore a tlohelle bophelo, kapa hore motho a se ke a tsilatsila ho lefa
boikarabelo. c. "Se ke se le sa hao, ha se sa hao" Tlotlo: Moelelo o hlakileng ke hore ntho
2
e molemo eo u e fumanang ha e lokela ho nkuoa e le ea hau ka boikokobetso, empa e
lokela ho hlomphwa. 2. Maele a Tsoang ho Ditšepo le Boikutlo a. "Leha ho le joalo, ke
batla ho leka" Tlotlo: E bontša boikemisetso le tšepo ea ho atleha le ha ho na le mathata a
khahlanong le eona. b. "Thaba e hlaha ka lebaka la ho se tsitse" Tlotlo: E bontša hore
thabo e ka tla ka lebaka la ho feta liphephetso le mathata a bophelo. --- Ditlhaloso tsa
Maele a Sesotho Ho utloisisa maele a Sesotho ha ho fela feela ka ho a utloisisa ka lentsoe,
empa ho hloka ho tseba ditlhaloso tsa ona ka botebo. Mona ke tse ling tsa ditlhaloso tsa
maele a Sesotho a tloaelehileng: 1. Maele a Tšebeletso ea Puo Maele a Sesotho a
sebelisoa ho bontša maikutlo a fapaneng, ho kenyelletsa le ho fana ka keletso, ho
hlompha, le ho bontša maikutlo a lerato. A thusa ho boloka puo e phetseng hantle le ho
netefatsa hore setso se tsoela pele. 2. Maele a Tšepo le Tšepo Maele a Sesotho a na le
matla a ho matlafatsa maikutlo le ho bontša kamoo batho ba Sesotho ba iphumanang ka
tsela e hlakileng. A fana ka maikutlo a hore bophelo bo lokela ho phela ka boikokobetso,
lerato, le boits'oaro. 3. Maele a Tlotliso le Tšepo ea Bophelo Maele a Sesotho a sebelisoa
ho bontša kamoo batho ba Sesotho ba nahanang le kamoo ba phelang ka teng, ho
akarelletsa le ho hlompha litumellano tsa bophelo le botsitso. --- Kamoo Maele a Sesotho a
Sebetsang Ka Hona Jwalo Ka Thuto Maele a Sesotho a na le bokhoni ba ho thusa ho ruta
batho ka tsela e hlakileng le e khahlang. A sebetsa e le mokhoa oa ho ruta boits'oaro, ho
hlompha, le ho bontša maikutlo. 1. Ho Sebelisa Maele ho Ruta Boits'oaro Maele a Sesotho
a ka sebelisoa ho ruta bana le batho ba baholo ka boits'oaro bo loketseng. Haeba motho a
bua le maele a hlakileng, ho thusa ho tseba hore na ke eng seo a se hlokang, le hore na
ke boits'oaro bofe bo lokelang ho latelwa. 2. Ho Sebelisa Maele ho Eketsa Kutloisiso Maele
a hlakisa maikutlo a fapaneng, a thusang ho utloisisa hore na batho ba na le maikutlo afe
le hore na maikutlo ana a bontšoa ka tsela efe. Sena se thusa ho thusa batho ho buisana
hantle le ho utloisisa moelelo oa lipuisano. 3. Maele a Utlwisang Lehoetla Maele a Sesotho
a ka sebelisoa ho hlakisa maikutlo a batho ba fapaneng, ho ikokobelletsa le ho hlompha
maikutlo a bang. Ke mokhoa oa ho bontša hore motho o utloisisa maikutlo a bang le ho
hlomela litumello tsa bona. --- Qetello Maele a Sesotho le ditlhaloso tsa tsona ke karolo ea
bohlokoa ea setso le puo ea Basotho. A fana ka tsela e hlakileng ea ho bontša maikutlo,
ho ruta, le ho boloka setso. Ho utloisisa maele a Sesotho ho thusa ho matlafatsa kutloisiso
ea setso, ho phahamisa puo, le ho thusa ho phela hantle le batho ba bang. Ka ho ithuta le
ho sebelisa hantle maele a Sesotho, re ka thusa ho boloka le ho matlafatsa setso sa
Basotho, le ho thusa batho ho bua le ho utloisisa hantle ka tsela e hlakileng ebile e
khahlang. --- Fihlelo ea ho ithuta le ho sebelisa maele a Sesotho Ho ithuta maele a
Sesotho le ho li tlhalosa ho lokela ho kenyelletsa ho mamela lipale, ho buisana le batho ba
nang le boiphihlelo, le ho ithuta litso tsa Basotho ka botebo. Ho fumana maele a mangata,
ho ithuta ditlhaloso tsa ona, le ho a sebelisa ha letsatsi le leng le le leng ho thusa ho phela
le setso sa Bas
3
QuestionAnswer
Ke eng maele a Sesotho a
amang maikutlo le pelo?
Maele a Sesotho a amang maikutlo le pelo a bohlokoa
haholo, a hlalosa maikutlo a batho ka ho hlaka le ho
fana ka maikutlo a matla ho lipale le litšupiso tsa
bophelo.
Ke mefuta efe ea maele a
Sesotho a tsebahalang haholo?
Mefuta e tsebahalang haholo ea maele a Sesotho e
kenyelletsa maele a mofuthu, a ho hlompha, a ho
rorisa, le a ho hlahloba bophelo le botho.
U ka fumana kae maele a
Sesotho a hlakileng le a
tsamaisanang le lintho tsa
bophelo?
U ka fumana maele a Sesotho a hlakileng le a
amanang le bophelo le litlhaloso tsa tsona le libuka
tsa setso, marumo a setso, le sebaka sa marang-rang
se fanang ka dikahare tsa maele a Sesotho.
Ke hobane'ng ha maele a
Sesotho a ratoa haholo har'a
batho ba bangata?
Maele a Sesotho a ratoa haholo hobane a fana ka
maikutlo a khoebo, a thusa ho hlalosa litaba tsa
bophelo, le ho boloka setso le meetlo ea batho ba
Sesotho.
Na maele a Sesotho a na le
litšupiso tse itseng tse
amanang le litloaelo tsa setso?
E, maele a Sesotho a na le litšupiso tse hlakileng tse
amanang le litloaelo, meetlo, le mekhoa ea bophelo
ea batho ba Sesotho, a thusang ho boloka le ho ruta
moloko o monyane litšoaneleho tsa setso.
Ke lipotso life tse tloaelehileng
mabapi le maele a Sesotho le
ditlhaloso tsa tsona?
Lipotso tse tloaelehileng li kenyelletsa hore na ke eng
maele a Sesotho, mokhoa oa ho a sebelisa, le hore na
a bolela'ng ka moelelo oa setso le maikutlo a batho.
Na ho na le metsoako ea maele
a Sesotho le dikahare tsa
dijithale le marang-rang?
E, ho na le metsoako ea maele a Sesotho le dikahare
tsa dijithale, joalo ka dikahare tsa marang-rang, li-
blog, le li-video tse fanang ka tlhaloso le ho ruta
maele a setso.
Ke hobane'ng ha ho bohlokoa
ho utloisisa maele a Sesotho le
ditlhaloso tsa tsona?
Ho utloisisa maele a Sesotho le ditlhaloso tsa tsona ho
bohlokoa hobane ho thusa ho boloka le ho phahamisa
setso, ho hlokomela litšoaneleho tsa setso, le ho fana
ka tlhaloso e hlakileng ea maikutlo le litšoaneleho tsa
batho.
Maele a Sesotho le Ditlhaloso Tsa Tena: Tlhahlobo e Molemolemo Kenya ka ho hlakileng
ho bohlokoa ha maele a Sesotho le kamoo a sebelisetsoang kateng, ho fana ka tlhaloso e
tebileng le ho hlakisa litšobotsi tsa ona. Maele a Sesotho, joalo ka maele a mang a lipuo
tsa setso, a na le karolo ea bohlokoa ho hlahisa maikutlo, ho phatlalatsa maikutlo, le ho
hlakisa maikutlo a mangata a setso. Kamora nako, maele a Sesotho a atleha ho fetisa
melaetsa e matla le melaetsa e meholohali ka tsela e bonolo le e hlakileng. Ke Hobane'ng
ha Maele a Sesotho a Bohlokoa? Tšepo le Boikarabello ba Setso Maele a Sesotho ke karolo
ea bohlokoa ea setso sa batho ba Basotho. E fana ka tsela ea ho boloka le ho fetisa
mehopolo, litso le litsebo tsa setso ho moloko o mocha. Ka ho sebelisa maele, batho ba
ithuta ho hlalosa lintho ka mokhoa o bonolo, empa oa lihloeo, o nang le matla a ho hloka
Maele A Sesotho Le Ditlhaloso Tsa Teng
4
le ho utloisa maikutlo. Phetoho ea Basotho Maele a Sesotho a thusitse haholo ho boloka
boikutlo ba setso le ho hlahisa melaetsa e bohlokoa nakong ea liphihlelo tsa bophelo. A
fana ka mokhoa oa ho khothaletsa boeletsi, ho ruta batho le ho phahamisa boitšoaro bo
botle. E boetse e thusa ho tšoara le ho hlokomela litšoaneleho tsa batho, ho hlakisa
litšoaneleho tsa botsamaisi, le ho khutlisetsa litšoantšo tsa bophelo ba batho. Tšebeliso ea
Maele ho Thuto le Thuso ea Bophelo Maele a Sesotho a sebelisoa haholo-holo ho ruta
bana le batho ba baholo ho hlahloba liphoso tsa bona, ho hlakisa litšoaneleho tsa botho, le
ho khothaletsa boitšoaro bo botle. E thusa ho kenya maikutlo a bohlokoa le ho fana ka
mehlala e hlakileng ea bophelo le kamoo ho lokelang ho phela kateng. Mefuta ea Maele a
Sesotho Maele a Tlhaho (Literal) Maele a tlhaho ke ao a sebelisang metala, lintho, kapa
liketsahalo tsa tlhaho ho hlahisa molaetsa. A hlalosa liphihlelo tsa bophelo ka tsela e
bonolo le e hlakileng. Mohlala: “Noka e se e phatsima, e se e phatlalatsa bophelo.” Maele
a Tsoang ho Sephetho sa Tšepo (Moral or Didactic) Maele a mofuta ona a ruta, a
khothaletsa, kapa a hlalosa boitšoaro bo lokelang ho latsoa. Mohlala: “Sebedisa bohlale, o
se ke oa itšepa feela le ho itumella.” Maele a Tšoanang le Motho (Proverbs or Aphorisms)
Maele a mofuta ona a hlaha ka ho pheta-sefahleho sa motho kapa sehlopha, a fana ka
melaetsa e matla ea bophelo, sechaba le boitšoaro. Mohlala: “Motho ke motho ka ho re’a
liphiri tsa hae.” Maele a Matla a Sebetsa Joaloka Tlhahiso ea Mokhoa oa Bophelo Maele a
fapaneng a hlaha ka mefuta ea tsona, empa tsohle li na le sepheo sa ho hlahisa melaetsa
ea bohlokoa le ho ruta batho. Kamoo Maele a Sesotho a Sebelisoang Kateng Mekhoa ea
ho sebelisa maele 1. Ho sebelisa maele ka ho toba: Ha motho a batla ho hlakisa maikutlo
a hae, o ka sebelisa mohlala oa maele ho fana ka maikutlo a hlakileng. 2. Ho sebelisa
maele ho ruta bana: Maele a thusa ho ruta bana litšoaneleho tsa bophelo, ho boloka litso
le ho ruta boitšoaro bo botle. 3. Ho sebelisa maele ho khothaletsa: Maele a hlaha haholo
ha ho hlokahala khothatso, ho khothalletsa boitšoaro bo botle kapa ho hlakisa bohlokoa
ba ho phela hantle. 4. Ho hlakisa maikutlo a bohloko kapa a thabo: Maele a thusa ho
hlakisa maikutlo a batho, ho hlalosa liphihlelo tsa bophelo le ho fana ka tataiso. Mehlala
ea tšebeliso ea maele - Ho hlakisa boikemisetso: “Le hoja nako e le motso oa bophelo, e
boetse ke mohloli oa katleho.” - Ho khothaletsa: “Ho tšoarehile ke sehlabelo sa katleho.” -
Ho hlakisa botsitso: “Motho ea hlokolosi o phela nako e telele.” Matla a Maele a Sesotho
Ho atleha ho hlahisa melaetsa e matla Maele a Sesotho a na le matla a ho hlahisa
melaetsa e matla hoo a ka bang le phello e tebileng ho batho. A fana ka tsela ea ho
khothaletsa, ho hlakisa, le ho ruta ka tsela e bonolo empa e matla. Ho khothaletsa
boitšoaro bo botle Maele a hlala a sebelisoa ho khothaletsa boitšoaro bo botle, ho hlakisa
boikarabello ba motho, le ho busa boitšoaro bo botle sechabeng. Ho hlakisa maikutlo
Maele a thusa ho hlakisa maikutlo a batho, ho hlalosa liphihlelo tsa bophelo, le ho fana ka
tataiso e hlakileng ea kamoo ho phelang kateng ho lokela ho etsoa. Ho boloka le ho fetisa
litso le litsebo tsa setso Maele a Sesotho ke tsela ea ho boloka le ho fetisa litšoaneleho tsa
setso ho moloko o mocha. E hlile e le karolo ea bohlokoa ea bophelo ba setso, e fana ka
Maele A Sesotho Le Ditlhaloso Tsa Teng
5
melaetsa ea bohlokoa ea bophelo, le litšoaneleho tsa ho phela hantle. Tlhahlobo ea Maele
a Sesotho le Ditlhaloso Tsa Tena Ho hlakisa litšobotsi tsa maele a Sesotho - Tšoaneleho:
Maele a Sesotho a na le matla a ho hlakisa liphihlelo tsa bophelo ka tsela e bonolo empa e
nang le matla a ho hloka le ho utloisa maikutlo. - Melemo ea ho sebelisa maele: A thusa
ho boloka litso, ho ruta batho, le ho hlakisa melaetsa e matla ka tsela ea setso. - Mefuta e
fapaneng: E na le mefuta e fapaneng ho latela sepheo sa eona, ho tloha ho tse hlalosang
bophelo, ho ea ho tse ruta, le ho tse khothalletsang. - Bohlokoa ba ho boloka setso: Ho
sebelisa maele a Sesotho ho thusa ho boloka litso tsa setso le ho fetisa melaetsa ea
bohlokoa ho moloko o mocha. Mekhoa ea ho hlakisa maele - Ho hlakisa ka ho eketsa
litlhaloso: Ho hlakisa maele a hlahang ka ho hlakisa litšobotsi tsa tsona le kamoo a
sebelisoang kateng. - Ho fana ka mehlala: Ho sebelisa mehlala ea maele a fapaneng ho
bontša kamoo a sebelisoang kateng le matla a ona. - Ho hlakisa litšoaneleho tsa maele:
Ho hlakisa hore na ke mofuta ofe oa maele, ke menahano efe e hlahang, le kamoo a fetisa
melaetsa. Litšobotsi tsa maele a Sesotho - Tšepe ea melaetsa: Maele a Sesotho a na le
matla a ho fetisa melaetsa e matla, e hlakileng, ebile e na le matla a ho hloka le ho utloisa
maikutlo. - Litšoaneleho tsa setso: A hlahloba litšoaneleho tsa setso tsa Basotho, a fana ka
melaetsa ea boikokobetso, botsitso, le boitšoaro bo botle. - Melemo ea setso: E thusa ho
boloka le ho fetisa litšoaneleho tsa setso, le ho netefatsa hore melaetsa ea bohlokoa e
fihla ho moloko o mocha. Qetello Maele a Sesotho le Ditlhaloso Tsa Tena ke karolo ea
bohlokoa ea setso sa Basotho, e fanang ka tsela ea ho hlakisa le ho fetisa melaetsa e
matla le ea bohlokoa. E fana ka mokhoa oa ho boloka litšoaneleho tsa setso, ho ruta
batho, le ho khothaletsa boitšoaro bo botle. Maele a Sesotho a na le matla a ho hlakisa
maikutlo, ho hlahisa melaetsa e matla, le ho boloka le ho fetisa litšoaneleho tsa setso ho
moloko o mocha. Ka hona, ho bohlokoa ho tseba le ho hl
Maele a Sesotho, ditlhaloso tsa maele, sephetho sa maele, mafoko a Sesotho, tlhaloso ea
maele, lipolelo tsa Sesotho, mantsoe a maele, melao ea maele, litlhaloso tsa lipolelo,
mafoko a ho bua ka Sesotho